Φοίβος Πιομπίνος

foivos2
17/11/2016 | Category: Φοίβος Πιομπίνος

Γλωσσικά τινα (ΣΙΗ’): ο πληθυντικός αριθμός ευγενείας

Αφορμιζόμενος από την αποδοκιμασία  που εκδηλώθηκε από το  γεγονός ότι κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα στη χώρα μου ο έλληνας πρωθυπουργός τού απευθύνθηκε στον ενικό αριθμό, σημειώνω πως στην αγγλική γλώσσα δεν υπάρχει ο πληθυντικός αριθμός ευγενείας. ΄Αλλωστε και στην ελληνική γλώσσα δεν υπήρχε ιστορικά αυτός ο ξενόφερτος  τρόπος ευγενείας.

Ο πληθυντικός ευγενείας χρησιμοποιείται, κυρίως στα ξένα, με στόχο να καταδειχθεί απέναντι σε κάποιο πρόσωπο ευγένεια, σεβασμός ή επιπλέον κοινωνική απόσταση και έλλειψη οικειότητας.  Αφετηρία του εικάζεται πως είναι ο πληθυντικός της μεγαλοπρεπείας (λατ. pluralis majestatis), o οποίος αναπτύχθηκε κατά τον 4ο μ.Χ. αιώνα από τη συνήθεια των Λατίνων να απευθύνονται στον ρωμαίο αυτοκράτορα με τον πληθυντικό vos αντί του ενικού tu. Η χρήση του πιθανόν να ευνοήθηκε από τις περιπτώσεις στις οποίες υπήρχαν δύο ή περισσότεροι συναυτοκράτορες (λατ. αugusti ή caesares).

Στα αρχαία ελληνικά ο πληθυντικός χρησιμοποιείται μόνο με την αριθμητική του έννοια. Ο πληθυντικός ευγενείας αποτελεί γλωσσικό φαινόμενο της νεότερης Ελλάδας. Η συνήθεια αυτή προέκυψε από την Γαλλική, η οποία με το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού (pluriel de politesse) υπονοεί το άτομο προς το οποίο απευθυνόμαστε καί συνάμα την υψηλότητα, την εξοχότητα ή τη μεγαλειότητά του. Από τη γαλλική γλώσσα ο πληθυντικός ευγενείας πέρασε στην ελληνική από κάποιες εξέχουσες οικογένειες της Αθήνας των τελών του 19ου  και των αρχών του 20ου αιώνα που ήθελαν να δείξουν την ανωτερότητά τους έναντι των λαϊκών προσώπων, μιμούμενες –ή ορθότερα πιθηκίζοντας-  τους γαλλικούς τρόπους συμπεριφοράς. Χαρακτηριστικό είναι ότι μέχρι πρόσφατα, όταν από σεβασμό ρώταγες κάποια γριά αγρότισσα «Πώς είστε;», εκείνη απαντούσε για τον εαυτό της: «Είμαστε καλά». Ο αντίστοιχος απευθυντικός τύπος στη Γερμανική είναι το τρίτο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού, ενώ στη Ιταλική είναι το τρίτο πρόσωπο του ενικού. Η Αγγλική είναι η μοναδική γλώσσα που για να τονίσει τον πληθυντικό ευγενείας κατήργησε το δεύτερο ενικό πρόσωπο. Η λέξη thee που όριζε το 2ο ενικό πρόσωπο εξομοιώθηκε με το you του 2ου πληθυντικού.

Στα Ελληνικά η χρήση του πληθυντικού ευγενείας μπορεί να είναι επίσης προσβλητική ή περιφρονητική και γίνεται αντιληπτή με την αλλαγή της χροιάς της φωνής ή των εκφράσεων του προσώπου. Συχνά χρησιμοποιείται προκειμένου να κρατάει κάποιος αποστάσεις ασφαλείας από κάποιον άλλον. Σημειωτέον ότι η Αρχαιοελληνική που αγνοούσε τον πληθυντικό ευγενείας, χρησιμοποιούσε  απεναντίας για τα κλιτά μέρη του λόγου και τον δυϊκό αριθμό,  δηλαδή αυτόν με τον οποίο δηλώνονται δύο μόνο πρόσωπα ή πράγματα.

 

Φοίβος Ι. Πιομπίνος    piombinos.com


Σχετικά Νέα