ΤΑ ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ: Η ΙΕΡΗ ΜΥΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (ΚΑΙ Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΓΕΦΥΡΑ ΜΕ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ)

Τὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια δὲν ἦταν ἁπλῶς μία γιορτή. Ἦταν ἡ βαθύτερη, ἡ ἱερότερη καὶ ἡ πλέον σεβαστὴ τελετουργικὴ ἐμπειρία τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου. Τελοῦνταν στὴν Ἐλευσίνα τῆς Ἀττικῆς πρὸς τιμὴν τῆς Δήμητρας καὶ τῆς Περσεφόνης, καὶ κατὰ κοινὴ παραδοχή, ὑπερεῖχαν ὅλων τῶν ἄλλων ὡς πρὸς τὸ θεολογικὸ βάθος, τὴν ἠθικὴ βαρύτητα καὶ τὴ μεταφυσική τους στόχευση.

Ἤδη ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα θεωροῦνταν ὅτι μέσῳ τῆς μύησης ὁ ἄνθρωπος ἀποκτοῦσε γνώση ὄχι μόνο γιὰ τὸ πῶς νὰ ζεῖ, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸ πῶς νὰ πεθαίνει μὲ ἐλπίδα -μιὰ ἀντίληψη ποὺ διατυπώνεται μὲ ἀπαράμιλλη σαφήνεια ἀπὸ τὸν Κικέρωνα:

«Μέσῳ αὐτῶν ἀποβάλαμε τὸν ἄγριο βίο καὶ μάθαμε ὄχι μόνο νὰ ζοῦμε εὐτυχισμένοι, ἀλλὰ καὶ νὰ πεθαίνουμε μὲ καλύτερη ἐλπίδα» (Κικέρων, De Legibus, II, 36)

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ

Ἡ προέλευση τῶν Μυστηρίων καλύπτεται ἀπὸ στρώματα μύθου καὶ ἱστορίας. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει ἡ Ἀγέλαστος Πέτρα, δίπλα στὴν Καλλίχορο Πηγή, ὅπου  -σύμφωνα μὲ τὸν μύθο- κάθισε ἡ θεὰ Δήμητρα βυθισμένη στὸ πένθος της, ἀναζητώντας τὴν κόρη της Περσεφόνη ποὺ εἶχε ἁρπαgeῖ στὸν Ἅδη.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Οἱ ἀνασκαφὲς ἔδειξαν ὅτι ὁ χῶρος ἦταν ἱερὸς ἤδη ἀπὸ τὴ Μυκηναϊκὴ ἐποχή. Τὰ Μυστήρια διακρίνονταν σὲ Μικρὰ καὶ Μεγάλα, καὶ στὴ μύηση μποροῦσαν νὰ συμμετάσχουν ὅλοι: ἄνδρες, γυναῖκες, δοῦλοι καὶ αὐτοκράτορες, μὲ μόνη προϋπόθεση νὰ ἔχουν «καθαρὰ χέρια» (νὰ μὴν ἔχουν διαπράξει φόνο).

ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΚΑΙ Η ΣΙΩΠΗ

Ἡ οὐσία τῶν Μυστηρίων δὲν ἀποκαλύφθηκε ποτέ. Ἡ μυστικότητα ἦταν ἀπόλυτη. Οἱ μύστες βίωναν μία δραματουργικὴ ἐναλλαγὴ σκότους καὶ φωτός, καὶ κοινωνοῦσαν τὸν ἱερὸ «κυκεώνα».

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΓΕΦΥΡΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Καὶ ἐδῶ, ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ ψυχὴ συναντᾶ τὸ Φῶς τοῦ Χριστοῦ. Πῶς μποροῦμε νὰ μὴν δοῦμε τὶς συγκλονιστικὲς ἀναλογίες;

Ὁ Ἄρτος καὶ ὁ Οἶνος: Στὰ Ἐλευσίνια, ἡ Δήμητρα (θεὰ τοῦ σίτου) πρόσφερε τὸν ἑαυτό της γιὰ νὰ θρέψει τὴν ἀνθρωπότητα. Στὴ Θεία Λειτουργία, ὁ Χριστὸς προσφέρει τὸ Σῶμα Του (Ἄρτος) καὶ τὸ Αἷμα Του (Οἶνος) ὡς «φάρμακο ἀθανασίας».

Θάνατος καὶ Ἀνάσταση: Ὁ μύθος τῆς Περσεφόνης ποὺ κατεβαίνει στὸν Ἅδη καὶ ἐπιστρέφει στὸ φῶς, εἶναι μία προτύπωση τῆς Καθόδου τοῦ Χριστοῦ στὸν Ἅδη καὶ τῆς λαμπροφόρου Ἀνάστασής Του. Τὸ πένθος τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς γίνεται ἡ χαρὰ τοῦ Πάσχα.

Ἡ Μύηση καὶ τὸ Φῶς: Στὰ Ἐλευσίνια, οἱ μύστες περνοῦσαν ἀπὸ τὸ σκοτάδι στὸ ξαφνικὸ, τυφλωτικὸ φῶς. Στὴ Θεία Λειτουργία, ὁ πιστὸς βαπτίζεται (φωτίζεται), κοινωνεῖ τὸ Φῶς καὶ ψέλνει: «Εἴδομεν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν…».

Ἡ Ἐλπίδα τῆς Ἀθανασίας: Ὁ Κικέρων ἔλεγε ὅτι οἱ μύστες πεθαίνουν μὲ καλύτερη ἐλπίδα. Ἡ Ἐκκλησία μᾶς λέει: «Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος».

Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας εἶδαν στὴν ἀρχαία σοφία τὰ «σπέρματα τοῦ Λόγου». Τὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια ἦταν ἡ μεγάλη προετοιμασία τῆς ἀνθρωπότητας. Ἦταν ἡ σκιὰ ποὺ προανήγγειλε τὴν Ἀλήθεια.

Σήμερα, δὲν χρειαζόμαστε πιὰ μυστικὲς τελετὲς στὸ σκοτάδι. Ἔχουμε τὴ Θεία Λειτουργία, τὸ φανερὸ καὶ αἰώνιο Μυστήριο, ὅπου ὁ Θεὸς ἑνώνεται μὲ τὸν ἄνθρωπο γιὰ πάντα