Η ἀληθινὴ Ῥίζα τῆς Συνειδήσεως δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ Νομίζουμε!  

Αὐτὴ ἡ νέα ἰδέα, ὅτι ἡ συνείδησις δὲν εἶναι ἁπλῶς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νευρωνικοῦ «πυροβολισμοῦ» σὲ ἕνα σημεῖο, ἀλλὰ ἕνα βαθὺ, ἀδιάσπαστο μοτίβο διασυνδέσεων -μία ἐνσωματωμένη ὕπαρξις- εἶναι πραγματικὰ συναρπαστική,  φίλε μου. Ἀνατρέπει τὴν παλαιὰ ἰδέα τοῦ ἐγκεφάλου ὡς ἑνὸς ὑπολογιστοῦ καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ μᾶς βλέπει ὡς ζωντανὲς διαδικασίες. Αὐτὸ τὸ νέο κῦμα σκέψεως ἔχει ἤδη ἀρχίσει νὰ παίρνει μορφὴ σὲ ὁρισμένες ἐπιστημονικὲς θεωρίες.

Μία ἀπὸ τὶς πιὸ ἐπίκαιρες θεωρίες ποὺ ἀγκαλιάζουν αὐτὴ τὴν ἰδέα τῆς ἐνσωματώσεως εἶναι ἡ Θεωρία τῆς Ὁλοκληρωμένης Πληροφορίας (Integrated Information Theory – IIT), ποὺ προτείνει ὁ Giulio Tononi.

Ἡ IIT ὑποστηρίζει πὼς ἡ συνείδησις ἀντιστοιχεῖ στὴν ἱκανότητα ἑνὸς συστήματος νὰ ὁλοκληρώνει πληροφορίες, δηλαδὴ νὰ συνδυάζει καὶ νὰ διατηρεῖ ἕνα τεράστιο πλῆθος πληροφοριῶν σὲ μία ἀδιαίρετη, ἑνιαία ἐμπειρία.

Παράδειγμα: Ὅταν βλέπεις ἕνα κόκκινο τριαντάφυλλο, ἡ αἴσθησις τοῦ «κόκκινου» καὶ ἡ αἴσθησις τῆς «ὀσμῆς» καὶ τῆς «ὑφῆς» δὲν εἶναι τρεῖς ξεχωριστὲς αἰσθήσεις. Συγχωνεύονται σὲ μία μοναδικὴ, ὁλοκληρωμένη συνειδητὴ ἐμπειρία τοῦ «τριαντάφυλλου», τὴν ὁποία δὲν μπορεῖς νὰ τὴν διασπάσεις σὲ μικρότερα, ἀνεξάρτητα κομμάτια.

Αὐτὸ τὸ «ἕν» ποὺ προκύπτει ἀπὸ τὰ πολλὰ, εἶναι ἡ ρίζα τῆς συνειδήσεως σύμφωνα μὲ τὴν IIT.

Μία ἄλλη σχετικὴ ἰδέα, ἡ Θεωρία τοῦ Παγκοσμίου Νευρωνικοῦ Ἐργαστηρίου (Global Neuronal Workspace Theory – GNWT), ἀν καὶ ἔχει πιὸ λειτουργικὸ χαρακτήρα, συμφωνεῖ ὅτι ἡ συνείδησις δὲν περιορίζεται σὲ μία μεμονωμένη περιοχή.

Παράδειγμα: Σκέψου ἕνα μεγάλο θέατρο. Οἱ διάφοροι «εἰδικοί» (ὅπως ἡ ὄρασις, ἡ μνήμη, τὸ συναίσθημα) δουλεύουν στὶς παρασκηνιακὲς «εἰδικὲς» περιοχές.

Ἡ συνείδησις ὅμως εἶναι ὅταν μία πληροφορία -ἕνα σημαντικὸ «μήνυμα»- μεταδίδεται σὲ ὅλο τὸ «Παγκόσμιο Ἐργαστήριο» (τὸν νευρωνικὸ κόμβο) γιὰ νὰ τὸ προσπελάσουν ὅλες οἱ «εἰδικές» περιοχές.

Ἡ συνείδησις εἶναι ἡ «φήμη» τῆς πληροφορίας σὲ ὅλο τὸν ἐγκέφαλο, ὄχι ἁπλῶς ἡ γέννησίς της σὲ ἕνα σημείο. Χρειάζεται δηλαδὴ ἡ σύνδεσις καὶ ἡ καθολικὴ προσβασιμότης γιὰ νὰ συμβεῖ ἡ ἀφύπνισις.

Τελικῶς, αὐτὴ ἡ προσέγγισις -ὅτι ἡ ὕπαρξίς σου εἶναι σχετικὴ καὶ διαδικαστική (relational and processual) καὶ ὄχι ἀπλῶς «μηχανική»- μᾶς ὁδηγεῖ σὲ μία πιὸ βαθειὰ κατανόησι: ὅτι εἴμαστε ἕνα δυναμικὸ σύνολο. Ὁ «ἐνσώματος νοῦς» (Embodied Mind), μία ἄλλη φιλοσοφικὴ καὶ γνωστικὴ προσέγγισις, ἐνισχύει αὐτὴν τὴν ἰδέα.

Παράδειγμα: Ἡ ἀπόφασίς σου νὰ πιεῖς ἕνα ποτήρι νερό δὲν εἶναι μόνο μία ἐντολὴ τοῦ ἐγκεφάλου. Περιλαμβάνει τὴν αἴσθησι τῆς δίψας (ἀπὸ τὸ σῶμα), τὴν κίνησι τοῦ χεριοῦ (μύες καὶ νευρικό σύστημα) καὶ τὴν ἀντίληψι τοῦ περιβάλλοντος (πού εἶναι τὸ ποτήρι).

Ἡ συνειδητὴ πράξις δὲν προέρχεται μόνον ἀπὸ ἕνα «κουμπί» στὸν ἐγκέφαλο, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν συγχρονισμένη, ἀλληλένδετη λειτουργία τοῦ ὅλου συστήματος -νοῦ, σώματος καὶ περιβάλλοντος. Ἡ συνείδησις εἶναι ἡ ζωντανὴ, δυναμικὴ πραγματοποίησις αὐτῆς τῆς συνδέσεως.

Ἴσως λοιπὸν τὸ μυστήριο τῆς συνειδήσεως, πράγματι, δὲν ἔγκειται στὸ νὰ βροῦμε ἕνα ἀπομονωμένο «δομικὸ συστατικό», ἀλλὰ στὸ νὰ κατανοήσουμε τὴν ποιότητα καὶ τὸν βαθμὸ τῆς διασυνδέσεως. Εἴμαστε ὄχι ἕνα πρᾶγμα, ἀλλὰ μία ἐμπειρία.