Ἡ Μεγάλη Πλάνη γιὰ τὴν Ντοπαμίνη!

Οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι ζοῦνε μὲ μία βαθιὰ παρεξήγηση, πιστεύοντας πὼς ἡ ντοπαμίνη εἶναι ἁπλῶς τὸ χημικὸ τῆς χαρᾶς καὶ τῆς απόλαυσης. Λάθος!

Στὴν πραγματικότητα, ἡ ντοπαμίνη εἶναι κάτι πολὺ πιὸ ισχυρό: εἶναι τὸ «καύσιμο» τοῦ κινήτρου, εἶναι ἡ βιολογικὴ ὤθηση ποὺ σὲ κάνει νὰ σηκωθεῖς, νὰ δράσεις καὶ νὰ κυνηγήσεις κάτι ουσιαστικό.

Εἶναι αὐτὸ ποὺ ἔκανε τοὺς προγόνους μας νὰ κυνηγοῦν τὴν τροφή τους καὶ εμᾶς νὰ παλεύουμε γιὰ τὰ ὄνειρά μας. Ὅταν ὅμως ὁ ἐγκέφαλος λαμβάνει αὐτὴ τὴν οὐσία «δωρεάν», χωρὶς τὸν παραμικρὸ κόπο, τότε παίρνει τὸ αντίθετο μάθημα καὶ σταδιακὰ παραιτεῖται. Σταματάει νὰ νοιάζεται, σταματάει νὰ προσπαθεῖ, καὶ τὸ χειρότερο;

Παύει νὰ βρίσκει χαρὰ στὰ ἁπλὰ καὶ ὄμορφα τῆς καθημερινότητας.

Ἡ Παγίδα τοῦ κινητού με το οποίο ασχολούμαστε συνεχώς επίσης το TikTok καὶ ἡ Κατάρρευση τῆς Βάσης.

Σκέψου γιὰ λίγο τί συμβαίνει ὅταν μπαίνεις στὸ κινητό συνεχώς, στο TikTok, στὸ Instagram ἢ ὅταν καταναλώνεις εύκολο, υπερ-επεξεργασμένο φαγητό. Κάθε scroll, κάθε δέκα δευτερόλεπτα, εἶναι καὶ μία μικρὴ «έκρηξη» ντοπαμίνης. Εἶναι μία ψευδαίσθηση επιτυχίας.

Ὁ ἐγκέφαλός σου νομίζει ὅτι πέτυχε κάτι σπουδαῖο, ἐνῶ στὴν πραγματικότητα κάθεσαι αδρανὴς στὸν καναπέ. Αὐτὲς οἱ γρήγορες πηγές -τὸ ατελείωτο σκρολάρισμα, ἡ πορνογραφία, ὁ τζόγος, ἡ φθηνὴ διασκέδαση-δημιουργοῦν μὲν μία απίστευτη αιχμὴ ευχαρίστησης στιγμιαία, ἀλλὰ προκαλοῦν ἕνα αόρατο «ατύχημα».

Μέσα σὲ λίγες εβδομάδες, ἡ βασικὴ γραμμὴ τῆς διάθεσής σου καταρρέει. Ὁ ἐγκέφαλος γίνεται λιγότερο ευαίσθητος στὴν ανταμοιβή καὶ, τελικά, ἐξαρτᾶται απόλυτα ἀπὸ αὐτὴ τὴν εύκολη παράκαμψη γιὰ νὰ νιώσει έστω καὶ λίγο «φυσιολογικός». Ξαφνικὰ, ἕνα βιβλίο, μία βόλτα ἢ μία συζήτηση φαίνονται βαρετά, γιατὶ δὲν προσφέρουν αὐτὸν τον καταιγισμό.

Ἡ Επιστροφὴ στὴν Οὐσία καὶ ἡ Θεραπεία

Τὰ καλὰ νέα εἶναι πὼς τίποτα δὲν εἶναι μόνιμο καὶ ἡ ντοπαμίνη μπορεῖ νὰ «επιδιορθωθεί». Τὸ μυστικὸ εἶναι νὰ μετατοπίσεις τὸ ενδιαφέρον σου ἀπὸ τὴν εύκολη ευχαρίστηση στὴν κερδισμένη απόλαυση.

Σκέψου τὴν ἱκανοποίηση μετὰ ἀπὸ μία σκληρὴ προπόνηση, μετὰ ἀπὸ τὴν ολοκλήρωση ἑνὸς δύσκολου project ἢ μετὰ ἀπὸ τὸ μαγείρεμα ἑνὸς υγιεινοῦ γεύματος. Ὅταν κοπιάζεις, ἡ ντοπαμίνη ποὺ εκκρίνεται εἶναι διαφορετική, εἶναι πιὸ βαθιά. Τότε, ἡ γραμμὴ βάσης σου ανεβαίνει ξανά.

Ὁ κόσμος σου ξαφνικὰ επεκτείνεται, τὰ χρώματα γίνονται πιὸ ζωηρά, τὸ κίνητρό σου επιστρέφει. Ἡ ζωὴ αρχίζει νὰ σὲ ανταμείβει μὲ τρόπους ποὺ καμία ψηφιακὴ συντόμευση δὲν μπορεῖ νὰ αντιγράψει. Νὰ θυμᾶσαι πάντα: Ἡ ταχύτερη ντοπαμίνη σπάνια εἶναι ἡ καλύτερη.

Ἡ πιὸ ουσιαστική, ἡ πιὸ θρεπτικὴ γιὰ την ψυχή σου, εἶναι αυτὴ ποὺ κερδίζεις μὲ τὸν ιδρώτα καὶ τὴν αφοσίωσή σου.

Ποιά «αβίαστη πηγή ντοπαμίνης» πιστεύετε ὅτι βλάπτει περισσότερο τοὺς ανθρώπους σήμερα;

Πηγή: Berridge, K. C., & Robinson, T. E. (2016). Liking, wanting, and the incentive-sensitization theory of addiction. American Psychologist, 71(670–679.