Φοίβος Πιομπίνος

Γλωσσικά τινα (ΡΜΔ’): η χρονική αύξηση των ρημάτων

today2 Φεβρουαρίου, 2014

Background
share close

Στην Αρχαία, τη Βυζαντινή και την Καθαρεύουσα τα ρήματα στους παρελθοντικούς χρόνους (παρατατικό, αόριστο και υπερσυντέλικο), εφόσον άρχιζαν από σύμφωνο, έπαιρναν ένα ε- : π.χ  λύω-έλυον (συλλαβική αύξηση)   και, εφόσον άρχιζαν από φωνήεν, έτρεπαν τα φωνήεντα α- και ε- σε η- : π.χ. ακούω-ήκουον, ελπίζω-ήλπιζον και το φωνήεν ο- σε ω- : π.χ. ορίζω-ώριζον (χρονική αύξηση).

Στη Νέα Ελληνική η χρήση της ρηματικής αύξησης είναι διαφορετική:

α) δεν χρησιμοποιείται η χρονική αύξηση (π.χ. αρχίζω-άρχισα, ερμηνεύω-ερμήνευσα, ορίζω-όρισα),  με εξαίρεση ελάχιστων  ρημάτων  που τη διατηρούν  (η- αντί ε-). Το ρήμα απευθύνω είναι ένα από αυτά: απηύθυνα. Το ίδιο συμβαίνει με μερικά λογιότερης χρήσεως και προελεύσεως ρήματα  που διατηρούν παραδοσιακά λογιότερους τύπους όπως: διαρκώ – διήρκεσα, ελέγχω – ήλεγξα,  ελπίζω – ήλπισα, συνάπτω – συνήψα κ.ά. Επίσης όλα τα παράγωγα του ρήματος άγω:  ανάγω – ανήγαγα,  διάγω – διήγαγα, εισάγω – εισήγαγα, ενάγω – ενήγαγα, εξάγω – εξήγαγα, περιάγω – περιήγαγα, προάγω – προήγαγα, προσάγω – προσήγαγα,  συνάγω – συνήγαγα, υπάγω – υπήγαγα

       β) 1. συλλαβική αύξηση (έ-) παίρνουν στους παρελθοντικούς χρόνους της ενεργητικής φωνής, και δη στον ενικό αριθμό, μόνο τα δισύλλαβα ρήματα: π.χ. βλέπω-έβλεπα, γράφω-έγραψα, δίνω-έδινα,  κάνω-έκανα, λέγω-έλεγα. Σημειωτέον ότι , στην πράξη, το ε- της συλλαβικής αύξησης   υπάρχει μόνο εφόσον τονίζεται: έ-βλεπα,  έ-γραψα,  έ-δινα κ.λπ. ΄Ετσι, στον πληθυντικό αριθμό τα ίδια  δισύλλαβα ρήματα δεν διατηρούν την αύξηση: π.χ. βλέπαμε, γράφατε, δίνατε, κάναμε, λέγατε.

2. συλλαβική αύξηση παίρνουν (εσωτερικά) και τα δισύλλαβα ρήματα που είναι σύνθετα με προθέσεις, πάλι εφόσον η αύξηση ε-  τονίζεται: π.χ. περι-γράφω – περι-έγραψα, δια-γράφω – δι-έγραψα, συν-θέτω – συν-έθεσα, παρα-πέμπω – παρ-έπεμψα, από-στέλλω – απ-έστειλα.

 

Φοίβος Ι. Πιομπίνος  piombinos blogspot.com

Συντάκτης: Φοίβος Πιομπίνος

Rate it

Προηγούμενο άρθρο

Φοίβος Πιομπίνος

Γλωσσικά τινα (ΡΜΓ’): τα επίθετα «απεχθής» και «επαχθής»

Το επίθετο απεχθής, -ής, -ές δηλώνει αυτόν που προκαλεί έντονη  αντιπάθεια, αποστροφή: η απεχθής μορφή του δολοφόνου χαράχτηκε στη μνήμη όσων παρακολούθησαν τη δίκη του. Το επίθετο επαχθής, -ής, -ές  δηλώνει 1. αυτόν που επιβαρύνει, που είναι δυσβάστακτος: επαχθής όρος, επαχθές δάνειο 2. αυτόν που είναι δυσάρεστος, ενοχλητικός: επαχθείς συνθήκες εργασίας. Σε απάντηση επομένως ερώτησης που τέθηκε σε εκφωνητή της τηλεόρασης αν είναι ορθό να κάνουμε λόγο για απεχθή ή […]

today1 Φεβρουαρίου, 2014

Σχολιάστε το άρθρο (0)

Αφήστε το σχόλιό σας

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *


[wpens_easy_newsletter firstname="no" lastname="no" button_text="Εγγραφή"]

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

0%